Ustawa krajobrazowa uchwalona – jak wpłynie na rynek OOH?
Uchwała krajobrazowa – nowe zasady reklamy w przestrzeni miejskiej
W ostatnich latach coraz częściej można usłyszeć o pojęciu, jakim jest uchwała krajobrazowa. Dotyczy ona niejednokrotnie przestrzeni miejskiej w dużych aglomeracjach, takich jak Warszawa. Zapisy tej uchwały mają ogromne znaczenie zarówno dla przedsiębiorców, jak i mieszkańców – bowiem wpływają na funkcjonowanie reklam i nośników reklamowych, a także na wygląd polskich miast. Na czym polega uchwała krajobrazowa, w jaki sposób zmienia urbanistyczny krajobraz Warszawy i innych miejscowości, kiedy spodziewać się pierwszych skutków oraz jakie prawa i obowiązki mają właściciele nieruchomości i firm reklamowych? Odpowiadamy w poniższym artykule.
Uchwała krajobrazowa – geneza i cele
Chaotyczny krajobraz wielu polskich miast przez lata był efektem braku spójnych przepisów regulujących kwestie ekspozycji reklam. Billboardy umieszczone na każdej wolnej ścianie, olbrzymie siatki reklamowe na elewacjach budynków oraz niekontrolowane szyldy reklamowe to obraz, który przez dekady dominował w przestrzeni miejskiej takich miast jak Warszawa czy Kraków. Zmiana przyszła wraz z tzw. ustawą krajobrazową z 2015 roku, która pozwoliła samorządom lokalnym przyjmować uchwały krajobrazowe.
Celem przyjęcia uchwały krajobrazowej jest zaprowadzenie ładu reklamowego w mieście oraz ochrona przestrzeni publicznej przed wizualnym chaosem. Samorządy, korzystając z tej możliwości, mogą ograniczyć rozmiar, liczbę, a nawet standard techniczny reklam i nośników. Uchwała krajobrazowa dotyczy m.in. sposobu umieszczania reklam na elewacjach, wymagań dla billboardów czy ograniczeń dla tzw. małej architektury. Coraz więcej miast decyduje się przegłosować takie rozwiązania – wśród nich Warszawa, która stała się poligonem doświadczalnym dla regulacji reklamowych.
Uchwała krajobrazowa w Warszawie – co się zmieniło?
Proces uchwalania przepisów nie był łatwy. Władze Warszawy już w 2016 r. rozpoczęły prace nad projektowaniem uchwały krajobrazowej, jednak biorąc pod uwagę olbrzymią skalę przestrzeni miejskiej oraz interesy różnych grup (mieszkańców, przedsiębiorców reklamowych, deweloperów), wypracowanie kompromisu nie było proste. Finalnie uchwała krajobrazowa została przegłosowana przez radnych miasta stołecznego w styczniu 2020 roku i weszła w życie w maju 2020 roku. Dla przedsiębiorców reklamowych, oznacza to konieczność dostosowania istniejących konstrukcji do nowych zapisów najpóźniej do 2025 roku (w niektórych przypadkach – do 2026 roku).
Nowe regulacje nakładają limity dotyczące lokalizacji reklam w mieście. Warszawa została podzielona na strefy krajobrazowe, z różnym stopniem restrykcyjności przepisów reklamowych. W określonych obszarach (np. zabytkowych, śródmieściu czy wzdłuż głównych arterii) zasady są znacznie bardziej rygorystyczne. Znikają duże billboardy z parków, placów i obiektów historycznych. Nowe nośniki reklamowe oraz wszelkie reklamy na elewacjach i ogrodzeniach muszą być zgodne z uchwałą. Niezgodne reklamy powinny zostać usunięte bądź dostosowane w wyznaczonym terminie.
Uchwała, reklama i przedsiębiorca – zmiany dla biznesu
Uchwała krajobrazowa wywołała spore emocje wśród przedsiębiorców, dla których nośniki reklamowe są podstawowym narzędziem promocji. Nowe przepisy narzucają nie tylko ograniczenia w ilości, rozmiarach i formie reklam, ale również wymogi co do estetyki i materiałów. Dla wielu firm oznacza to konieczność przebudowy istniejących reklam, wymianę konstrukcji a nawet częściowe wycofanie się z ekspozycji w kluczowych lokalizacjach miasta Warszawa.
Zmiany wiążą się też z poważnymi kosztami – trzeba zainwestować w nowe nośniki, zapłacić za demontaż starych, dostosować projekty graficzne do wymogów estetycznych. W przypadku trwałej utraty możliwości korzystania z nieruchomości (np. wynajętej ściany pod billboard na wiele lat), przedsiębiorcom może przysługiwać odszkodowanie. Temat ten wciąż wzbudza kontrowersje oraz spory sądowe – zarówno przed sądem administracyjnym, jak i Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Niektóre zapisy uchwały stały się też przedmiotem skargi do sądów, które mają rozstrzygać spory pomiędzy firmami reklamowymi, samorządem a właścicielami nieruchomości. Eksperci podkreślają, że niuanse prawne mogą rozstrzygać także organy wyższej instancji, w tym sąd administracyjny, a w przypadku konstytucyjności przepisów – nawet trybunał konstytucyjny.
Trybunał, sądy i spory o uchwały krajobrazowe
Nieustające kontrowersje wokół uchwały krajobrazowej sprawiają, że przedsiębiorcy często kierują spory do sądów administracyjnych. Składają skargi na bezprawne pozbawienie ich możliwości prowadzenia działalności reklamowej (np. poprzez zakaz reklam na swojej nieruchomości czy ścianie elewacji). Pojawiają się również postulaty o wypłatę odszkodowań za konieczność usunięcia reklam przed upływem umowy najmu. Ostateczne rozstrzygnięcie może zapadać przed naczelny sąd administracyjny bądź nawet na poziomie trybunału konstytucyjnego, jeśli mamy do czynienia z wątpliwościami co do zgodności przepisów z ustawą zasadniczą.
Doświadczenia Warszawy i innych polskich miast pokazują, że miejscowi radni muszą brać pod uwagę nie tylko aspekt urbanistyczny, ale także gospodarczy i prawny – by nie narazić budżetu samorządu na wielomilionowe roszczenia odszkodowawcze.
Dostosowanie reklamy do nowych przepisów – możliwości i terminy
W praktyce każda uchwała krajobrazowa przewiduje okresy przejściowe, po których przedsiębiorcy i właściciele nieruchomości powinni usunąć niezgodne z nowym prawem reklamy lub dostosować je do aktualnych wymagań. W przypadku Warszawy termin ten został ustalony na 2025 rok, przy czym dla reklam sytuowanych na elewacjach budynków w rejonach ścisłego centrum miasta – do 2026 roku. Przekroczenie terminu grozi karami finansowymi, a organy miasta mogą nakazać usunięcie reklamy na koszt właściciela.
Przedsiębiorca, który chce legalnie korzystać z reklamy w przestrzeni miejskiej, powinien więc przeprowadzić audyt swoich nośników reklamowych, sprawdzić najnowsze zapisy uchwały oraz – w razie potrzeby – podjąć współpracę z ekspertem lub serwisem specjalizującym się w obsłudze technicznej nośników reklamowych oraz dostosowywania ich do nowych wytycznych.
Wizja przyszłości krajobrazu reklamowego w 2025-2026 roku
Najnowsze zmiany legislacyjne, których skutkiem jest uchwała krajobrazowa, mają fundamentalne znaczenie dla ładu przestrzennego w Warszawie oraz innych polskich miastach. Powoli, lecz konsekwentnie zmniejsza się natężenie reklamowego chaosu, a miejsca publiczne odzyskują dawne walory estetyczne. Niezależnie od początkowego oporu firm reklamowych oraz długotrwałego procesu sądowego, kierunek przemian jest już określony – krajobrazowy porządek, przestrzeń skoncentrowana na bezpieczeństwie i funkcjonalności, a nie wyłącznie reklamie.
Regulacje te, choć niełatwe do wdrożenia, stanowią sygnał, że przedsiębiorca, samorząd i każdy radny musi brać odpowiedzialność za wygląd i wizerunek swojej miejscowości. Uchwała krajobrazowa to nie tylko narzędzie ograniczające działalność reklamową, ale również szansa na stworzenie atrakcyjniejszych, bezpieczniejszych i bardziej uporządkowanych przestrzeni publicznych. W dłuższej perspektywie, skorzystają na tym nie tylko mieszkańcy i turyści, ale również sami przedsiębiorcy – bo reklama w uporządkowanej przestrzeni staje się bardziej skuteczna i lepiej odbierana przez społeczeństwo.
Podsumowując, uchwała krajobrazowa to przełom w podejściu do reklam w polskich miastach. Z jednej strony wymusza na przedsiębiorcach konieczność dostosowania się do nowych regulacji, z drugiej przyczynia się do poprawy jakości życia mieszkańców. Jest to proces dynamiczny i wciąż podlegający ocenom sądów administracyjnych, trybunału konstytucyjnego oraz praktyki miejskiej. Efekty tej rewolucji zobaczymy już w najbliższych latach – zwłaszcza w 2025 i 2026 roku, kiedy miną okresy przejściowe na usunięcie nielegalnych reklam z krajobrazu polskich miast.